Pogledaj neodgovorene postove
Pogledaj aktivne teme
Danas je 31 Okt 2020, 12:20


Autoru Poruka
Senka
Post  Tema posta: Re: Varošice i gradovi Srbije kroz vekove  |  Poslato: 21 Feb 2017, 21:54
Korisnikov avatar
Vječita sanjalica
Vječita sanjalica

Pridružio se: 18 Apr 2012, 12:07
Postovi: 43815

OffLine
KRUŠEVAC - FOTOGRAFIJOM KROZ ISTORIJU

DONŽON

Slika

Glavna kula Lazarevog grada bila je trospratna gradjevina, visoka 20 metara i sazidana od oblog kamena - krušca, uglavnom bele boje. Pored nje se nalazila glavna kapija. Zidine utvrdjenja, koje su opasivale grad pružale su se oko 300 metara u pravcu sever-jug i 200 metara u pravcu istok-zapad. U zidovima tvrdjave na približno 20 metara bile su ugradjene male kule. Zidovi tvrdjave su bili visoki oko 4, a široki nešto više od 2 metra.
Pisanih dokumenata o samoj tvrdjavi nema, pa su sva saznanja na osnovu arheoloških istraživanja. U samom gradu pronadjeni su ostaci kovačnice, konjušnice, kao i stambenih i pomoćnih prostorija, cisterne za vodu, odbrambenog rova i drugih objekata.

LAZARICA

Slika

Crkvu svetog Prvomučenika Stefana, Lazaricu, podigao je knez Lazar , kao pridvornu crkvu. Crkva, zajedno sa Ravanicom, predstavlja svojevrstan početak Moravskog stila i pripada građevinama sažetog tipa. Ona je prvi objekat u Srbiji koji je doživeo stručnu restauraciju i konzervaciju, što je obavljeno u periodu od 1904. do 1908. godine, pod rukovodstvom arhitekte Pere J. Popovića.
U vremenu posle 1427. godine, broj hrišćana u gradu je značajno opao, a posebno izmedju 1516-1530. godine kada ih je u gradu bilo samo nekoliko desetina, i sama crkva je zapuštena. Turci su gradili džamije, kojih je u gradu bilo nekoliko.
Tokom kratkotrajne austrijske prevlasti u gradu, radilo se i na restauraciji crkve, pa je ona tada i freskopisana. Karadjordje je 1812. godine crkvi poklonio zvono, a 1843. godine, po oslobodjenju od Turaka, ponovo je bila oslikana. Živko Pavlović, koji je izveo radove, naredne godine uradio je i ikonostas pred samu posetu kneza Aleksandra Karadjordjevića.
Crkva Lazarica je spomenik kulture od izuzetnog značaja.


Godine 1427. sultan Mehmet II definitivno zaposeda Kruševac, a Bertrandon de la Brokijer, 1433. godine opisuje grad kao malu varoš, dobro utvrdjenu i opasanu dvostrukim zidom. On pominje i razrušen grad koji se tu nalazio ranije, misleći, verovatno, na podgradje koje su turci porušili.

GRČKI ŠOR

Slika

Uredbom kneza Miloša, centar grada je premešten na zdraviji teren, odnosno na plato današnjeg centra Kruševca. Iz vremena 19. veka sačuvano je nekoliko kuća, koje se nalaze u sadašnjoj Karadžićevoj ulici, poznatoj kao Grčki šor, i u kojoj je sačuvana i kaldrma. I pored toga što kompleks objekata pripada kategoriji Kulturnog dobra od velikog značaja, kako je upisan u centralni, a i lokalni registar, konzervatorski radovi nisu sprovedeni. Šta više, ovo kulturno dobro je u opasnosti da nestane.
Tridesetih godina devetnaestog veka doselilo se dosta stanovnika iz Južne Srbije, ali i jedan broj grčkih i cincarskih trgovaca i mehandžija koji su veoma brzo postigli društveni i ekonomski ugled i napravili jednu vrstu kolonije, pa se tako ova ulica naziva i Grčki Šor.

SPOMENIK KOSOVSKIM JUNACIMA

Slika

Na svetskoj izložbi u Parizu, 1900. godine, Djordje Jovanović nagradjen je zlatnom medaljom za svoje vajarsko delo: spomenik kosovskim junacima.
Kamen temeljac za spomenik postavio je kralj Aleksandar Obrenović, povodom petstogodišnjice Kosovske bitke, 1889. godine u novoosnovanom jezgru grada, čime je i opredeljen prostor budućeg centra Kruševca.
Kralj Petar I Karadjordjević, 1904. godine, na Vidovdan, svečano je otkrio ovaj predivan spomenik, povodom stogodišnjice Prvog srpskog ustanka. Od tada je spomenik kosovskim junacima na isoimenom trgu simbol Kruševca.
Spomenik je u obliku mermerne piramide, visine 6 metara, sa kompozicijom Vile i Boška Jugovića na vrhu.
Figura guslara je na severnoj strani spomenika, a na južnoj strani je figura devojke sa ispruženom rukom prema jugu - Kosovu.
Reljef na ističnoj strani slika epsko pričešće kneževe vojske, a na zapadnoj je scena ubistva turskog cara Murata. Brojke na spomeniku označavaju događaje: 1389 - godinu Kosovske bitke, 1904 - otkrivanje spomenika, 1882 - proglašenje Srbije kraljevinom (kralj Milan Obrenović)
Na spomeniku je našla mesto i predstava srpskih grbova: istočna strana - grb kneza Lazara i posveta „Srpskim kosovskim junacima“, na severnoj grb Nemanjića, a na južnoj novi grb Kraljevine Srbije.

KUĆA SIMIĆA

Slika

Kuća je gradjena pre oslobodjenja Kruševca od Turaka, 1833. godine i pripadala je porodici turskih begova, brači Frenčević. U ovoj kući, koju je Stojan Simić, kao starešina varoši, dobio od kuma Miloša Obrenovića dogovorena je Knez Miletina buna 1835. godine.
Kuća se smatra najstarijom sačuvanom kućom u Kruševcu i nalazi se u ulici Majke Jugovića, sa zapadne strane spomenika kosovskim junacima.
U svojoj istoriji zgrada je promenila više vlasnika, da bi 1951. godine bila pretvorena u Muzej. Danas je u sastavu Narodnog muzeja sa stalnom postavkom nameštaja i pokućstva sa početka XX veka.

GRADSKA KUĆA - SKUPŠTINA OPŠTINE - NAČELSTVO

Slika

Objekat je sazidan 1902. godine u neposrednoj blizini postavljenog kamena temeljca za spomenik kosovskim junacima. Projektant je profesor arhitekta Nikola Nestorović iz Beograda. Zgrada je jedan od simbola Kruševca, a u arhitektonskom smislu predstavlja čist neorenesansni stil.
Kao i spoljašnost, i unutrašnjost zgrade je bogato ukrašena.
Na medjuspratu nalazi se svečana sala u kojoj se održavaju kulturni dogadjaji, kao i venčanja. Sala je dekorisana mozaicima Mladena Srbinovića, povodom proslave VI vekova Kruševca.

UPRAVA PRIHODA - ZADRUGA

Objekat je sazidan 1906. godine kao Štedionica. Jedno vreme je u njoj bila i Pošta, a bila je i sedište Kruševačke zadruge, koja je osnovala parni mlin (1922.).


HOTEL PARIZ

Slika

Kafana Pariz je proširenjem (izgradnjom sprata), 1882. godine, sa sobama za prenoćište prerasla u prvi hotel u unutrašnjosti Srbije. Vlasnici su bili naslednici Ljote Karacidisa. Hotel je bio centar kulturnih dogadjanja u gradu, pa su se u njemu održavale i bioskopske predstave. Imao je i stalnu muziku, a zabeleženo je da je u njemu sevdalinke pevala radio pevačica Dara Kostić.
Srušen je 1971. godine i na njegovom mestu danas se nalazi zgrada "Kocka".
Sa tarase hotela Pariz, 14. oktobra 1944. godine objavljeno je oslobodjenje Kruševca u II svetskom ratu.

ZGRADA PASKALJE ZOJIĆA

Slika

Zgrada se nalazila pored hotela Pariz, pa je i ona srušena 1971. godine. Zoja Paskaljević je bio najbogatiji gradjanin Kruševca do II svetskog rata. Potiče iz grčke porodice. Bavio se trgovinom i bio je zastupnik mnogih firmi. Izmedju ostalog bavio se i naftom i petrolejom, pa otuda je i prva pumpa u Kruševcu bila je ispred njegove zgrade. Kao industrijalac imao je udela u mnogim kruševačkim firmama, kao na primer u tekstilnoj industriji "Obilić".
Njegov sin, Mihajlo Bata Paskaljević, je čuveni srpski dramski umetnik, koji na žalost nikada nije igrao u Kruševačkom pozorištu, ali je odigrao dve predstave u kruševačkom Teatru ZA na letnjoj sceni u nekadašnjem svom dvorištu u Obilićevoj ulici.

MUZEJ

Slika


Zgrada je sazidana 1863. godine, kao gimnazijska zgrada. Dogradjivana je 1908. i 1938. Za vreme Balkanskih i I svetskog rata u zgradi je bila vojna bolnica, a za vreme II svetskog rata u njoj je bila neprijateljska vojska. Za muzej je adaptirana 1969. godine.
Muzej je osnovan 1951. godine, a otvoren 7. jula 1954. godine u „Kući Simića“.

KASARNA CAR LAZAR


Slika

Pre izgradnje kasarne „Car Lazar“, 1883. godine u Kruševcu je za smeštaj vojske korišćena manja zgrada u Ulici kralja Milana (na mestu gde je danas osnovna škola „Jovan Popović“). Postojala je i manja kasarna kod Barutane „Obilićevo“. U kasarni „Car Lazar“ bio je smešten „XII pešadijski puk cara Lazara“, koji je pripadao Šumadijskoj diviziji. Zastave Puka su u toku balkanskih ratova i I svetskog rata nekoliko puta odlikovane. Puk je učestvovao u proboju Solunskog fronta.
Po reorganizaciji vojske, 1899,. godine Puk dobija pukovsku muziku, koja je priredjivala koncerte ispred Spomenika kosovskim junacima i u Gradskom parku u Kruševcu.
U kasarni je služio od 1920. - 1930. godine, kao komandant Garnizona, proslavljeni branilac Beograda, Dragutin Gavrilović. Na Solunskom frontu, on je imao čast da prvi učestvuje u njegovom proboju.
Pukovnik Dragutin Gavrilović (rodjen 1882. godine u Čačku) je u Kruševcu živeo deset godina i bio je istaknuti društveni radnik. Kao predsednik Sokolskog društva doprineo je izgradnji Sokolskog doma. Bio je prvi predsednik obnovljene Streljačke družine, a radio je i u Aero - klubu i Okružnom odboru Crvenog krsta. Kruševačka opština ga je 7. maja 1930. godine proglasila za počasnog gradjanina.
Po završetku II svetskog rata, koji je proveo u nemačkom zarobljeništvu, vraća se u zemlju, ali biva odbačen od vojnog vrha i vlasti. Umro je u krajnjoj bedi 19. jula 1945. godine u Beogradu.
U Kruševcu je službovao i vojvoda Radomir Putnik, koji je od 1872. godine bio pevač u kruševačkom Pevačkom društvu „Car Lazar“.


CRKVA SVETOG ĐORĐA

Slika

Saborna crkva roždestva Presvete Bogorodice u Kruševcu je glavni i najveći pravoslavni hram u Kruševcu. Saborna crkva u Kruševcu je sedište Eparhije kruševačke Srpske pravoslavne crkve.
Najraniji podaci o novoj Crkvi Svetog Đorđa su iz 1865. godine. Te godine su za 362 cesarska dukata kupljeni kućevni placevi od Stojana Petrovića, Alekse Marića i Živka Ilića za gradnju nove crkve. Međutim, zbog poteškoća oko isplate naknada za placeve gradnja je odgođena dve decenije.
Od 1873. pa sledećih 12 godina u dostupnim dokumantima nema podataka o gradnji crkve Svetog Đorđa u Kruševcu. Iz spiska planova izrađenih crkava u Kraljevini Srbiji, koji se čuva u arhivu SANU, saznajemo da je zidanje nove crkve počelo tek 1885. godine. Crkva Svetog Đorđa bila je 1898. godine ozidana i stavljena pod krov.Tri zvona za novu crkvu plaćena su krajem 1902. godine. Ministar prosvete i crkvenih dela je 9. novembra 1902. godine odobrio ovaj izdatak.
Posle dosta problema, ugovor za izradu ikonostasa je zaključen 5. februara 1903. godine. Na drvenim pregradama ikonostasa izveden je u duborezu biljni ornament, naročito bogat oko prestonih ikona. Na ikonostasu su očuvane prvobitne ikone do danas. Iako je ugovorom za izradu ikonostasa angažovan jedan živopisac, Živko Jugović, u slikarstvu ikonostasa stilski se jasno razlikuju dve celine. Postoji velika razlika u stilu između gornjih i prestonih ikona. To je pojedine naučnike, među kojima Pavla Vasića, navelo na zaključak da su to radovi dvojice slikara. Sve upućuje, kaže P. Vasić „da su gornje ikone rad Živka Jugovića, a prestone ikone verovatno Milana Milovanovića“. Milovanović je verovatno radio ikone za crkvu Svetog Đorđa po svršetku Akademije u Minhenu, po svoj prilici u leto 1903. godine.
Na zidovima hrama urađeno je 12 fresaka. Za sada se ne zna ko je radio ove freske. U Letopisu je izneta pretpostavka Branka Milenkovića iz Kruševca, rođenog 1897. godine, da je ove freske radio italijanski umetnik Arminije, koji je Milenkoviću poklonio jednu lepu ikonu Sv. Spiridona na platnu.
Crkva je bila završena 1904. godine.

PALATA DRAGUTINA MITIĆA LESKOVČANINA

Slika

Na desnoj strani ulice Majke Jugovića, iza parka, 1930. godine, otac čuvenog novinara, Svetolika Mitića, Dragutin, sazidao je palatu. U zgradi se nalazila prodavnica obuće "Bata". Na spratu su bili stanovi, koje su koristile poslovodje prodavnice, a jedno vreme bila je smeštena i Narodna biblioteka, koja je osnovana još 8. februara 1857. godine pod imenom Čitalište.
Levo krilo zgrade držao je fotograf Milisavljević. Iza palate se nalazila "Kuća Simića". Preko puta, kuću je sazidao apotekar Kedrović i u njoj imao svoju apoteku.

KEDROVIĆ

Slika

Na levoj strani ulice Majke Jugovića, na uglu sa Kosančićevom ulicom, kuću je podigao apotekar Dušan Kedrović.
Dragoslav Kedrović, Dušanov otac, je akademsku titulu stekao 1867. godine u Minhenu, i već naredne godine (1868.) otvorio je prvu apoteku u Kruševcu. Sa učiteljima i profesorima osnovao je djački fond iz koga su pomagani siromašni učenici. Učestvovao je u osnivanju Poljoprivrednog društva. Borio se protiv nadrilekarstva. Učesnik je ratova 1876 do 1878. Odlikovan Takovskim krstom.
Dušan Kedrović je nastavio očevim stopama. Farmaciju je završio 1901. u Insbruku, i započeo studije hemije, ali se zbog očeve smrti vratio u zemlju.
Učesnik je Balkanskih ratova, kao i I svetskog rata.
Projekt apoteke Kedrović, preko puta "Kuće Simića" radio je Nikola Pašić, tadašnji inžinjerski pripravnik.



deLuk

_________________
Slika Slika


Vrh
Senka
Post  Tema posta: Re: Varošice i gradovi Srbije kroz vekove  |  Poslato: 21 Feb 2017, 22:52
Korisnikov avatar
Vječita sanjalica
Vječita sanjalica

Pridružio se: 18 Apr 2012, 12:07
Postovi: 43815

OffLine
ANTREJSKO TLE ZAVIČAJA

JASTRA
(Priča o postanku imena Rasine, Morave i Jastrepca)


Legenda izvedena na osnovu drame „Jastra“ Dragoslave Šaulić

Slika

Nekada, davno, u stara vremena, na mestu gde se danas Rasina uliva u Moravu, živelo je jedno slobodno pleme, na čijem čelu beše starešina po imenu Panon. Imao je Panon lepu kćer Jastru kojoj su se svi divili.
Kada je Jastra stigla za udaju, razglasi Panon da će je udati za mladića koji se pokaže najhrabrijim, najmudrijim, najpoštovanijim. I dođoše hrabri, pošteni, mudri da se nadmeću za ruku lepe devojke. Među njima isticali su se dvojica: jedan se zvao Ras, drugi Mor. Jastra nikako nije mogla da se odluči koga da izabere za muža.

Slika

Očekujući izbor ćerke, otac Panon je pošao sa velikom pratnjom u obližnju planinu da ulovi divljač za svadbenu gozbu svoje kćeri. U tom trenutku, napade jedno porobljivačko pleme Panonov narod sa željom da ugrabi lepu Jastru i oduzme mu slobodu. Kad mladići, koji su se nadmetali za ruku Jastre, videše nezaštićen narod, zaboraviše takmičenje i pođoše u borbu protiv otimača slobode. Među prvima u boj uletoše Mor i Ras, ali padoše jedan za drugim pred nadmoćnim osvajačima. Videvši da su pali njeni najbolji prosioci, Jastra zgrabi koplje i jurnu među neprijatelje. Ali je okrutni osvajači brzo posekoše.U tom trenutku vrati se Panon sa svojim hrabrim pratiocima i pritekoše u pomoć narodu. Ogorčenim jurišem oni poraziše neprijatelja, ali na poprištu ostadoše mrtvi najbolji, najhrabriji, najpošteniji mladići. Skrhan od bola za izgubljenom ćerkom i dva najbolja njena prosioca, Panon naredi:
„Sahranite Rasa pokraj one bistre reke što vijuga od juga ka severu da žubor njene vode večito priča o hrabrom mladiću Rasu! Mora sahranite pored one veće reke što teče od zapada ka istoku da narod, koji tu bude živeo, prenosi pokoljenjima hrabrost i lepotu mladića Mora! A moju Jastru zakopajte pod onom planinom koja natkriljuje naše pleme. Neka umesto njene kose rasplete jelove i brezove grane. A kad god zapreti opasnost mome narodu, nek Jastra raširi svoje ruke i primi hrabre, mudre i poštene mladiće i štiti ih dok se bore za slobodu svoga naroda.“
Ljudi ispuniše želju svoga starešine. A od tog vremena dve reke dobiše imena Rasina i Morava, a planina naziv Jastrebac.

Slika

„Iz Ilirije teče prema severu reka Angro i uliva se u Brong, u Tribalskoj ravnici, a Brong se uliva u Istar. I tako Istar prima ove dve reke.“Herodot, grčki istoričar
V vek p.n.e.
Najstariji zapis o moravskom kraju. Angro - Zapadna Morava, Brong - Južna Morava, Tribalska ravnica -


deLuk

_________________
Slika Slika


Vrh
Senka
Post  Tema posta: Re: Varošice i gradovi Srbije kroz vekove  |  Poslato: 21 Feb 2017, 23:06
Korisnikov avatar
Vječita sanjalica
Vječita sanjalica

Pridružio se: 18 Apr 2012, 12:07
Postovi: 43815

OffLine
MOJ GRAD
K R U Š E V A C


Slika
Krunisanje cara Dusana
Alfonso Mucha

Oblast oko Kruševca je nastanjena još u praistorijsko doba, a poznato je da je imala nastambine i pre dolaska kneza Lazara. Zabeleženo je da je selo Mačkovac, 1282. godine, bilo mesto susreta srpskih kraljeva Milutina i Dragutina.
Osnivač mog grada, Kruševca, je knez Lazar Hrebeljanović. Rodjen je u Prilepcu kod Novog Brda. Njegov otac, Pribac, bio je logotet na Dušanovom dvoru u Prizrenu. Lazar je služio na dvoru cara Dušana. O tome govori i „Povesno slovo o knezu Lazaru“, kao i arhiepiskop Danilo. Kao dvorski činovnik Lazar je od cara Dušana dobio titulu stavioca i sa ovom titulom je imao veliko učešće u političkom životu carevine. Lazar Hrebeljanović se 1353. godine oženio ćerkom velikog kneza Vratka, Milicom. Njen otac je bio iz roda Nemanjića po liniji velikog župana Vukana. Lazar je prisustvovao sahrani cara Dušana Nemanjića, 20. decembra 1355. u mauzoleju Svetog Arhandjela kod Prizrena.
Zvanično se za godinu osnivanja Kruševca uzima 1371. godina. O nastanku grada postoje dve verzije. Po jednoj, knez Lazarje podigao novo utvrdjenje, a po drugoj je proširio već postojeće utvrdjenje.

Slika
Knez Lazar freska, Ravanica

Posle smrti cara Uroša, Lazar je ostao sa titulom kneza, ali je proširio oblast svog uticaja udajom sestre i svojih kćeri, kao i ratovima. Na njegovu inicijativu došlo je do pomirenja Pećke i Carigradske patrijašije, 1375. godine.
Knežev dvor u Kruševcu pokreće mnoge kulturne i graditeljske akcije. Podižu se novi gradovi i manastiri. Živopisna arhitektura Lazarice, Ravanice, Kalenića, Ljubostinje, Naupare, Manasije, Veluća i drugih manastira, zatim gradova: Kruševca, Stalaća, Koznika, Beograda, najbolja su ilustracija ovakve politike.
U Kruševcu se okupljaju, pored domaćih, i strani učeni ljudi, koji su u gradu razvili književnost, slikarstvo, arhitekturu, muziku i druge umetnosti.
Borbe sa Turcima su počele mnogo ranije pre Kosovskog boja. Godine 1380. kod Paraćina, 1386. na Pločniku kod Toplice i 1388. kod Bileće Srbi su uspeli da zaustave Turke. Ipak, 1389. godine turski sultan Murat, stigao je na Kosovo, i u prvom okršaju srpski vojnici su odneli pobedu. O tome Kostantin Filozof piše: "Medju vojnicima koji su se borili pred vojskom beše neko veoma blagorodni (Miloš - zabeležio je neko na margini Konstantinovog dela) koga oblagaše zavidljivci svome gospodinu i osumnjičiše ga kao neverna. A ovaj da pokaže vernost, a ujedno i hrabrost, nadje zgodno vreme, ustremi se ka samome velikom načelniku kao da je prebeglica, i njemu put otvoriše. A kad je bio blizu, iznenada pojuri i zari mač u toga samoga gordoga i strašnoga vlastodršca. A tu i sam pade od njih. U prvi mah odolevali su Lazarevi ljudi i pobedjivali su. Ali već ne beše vreme za izbavljanje. Stoga i sin toga cara ojača opet u toj samoj bici i pobedi. Šta je bilo posle toga? Postiže Lazar blaženu smrt tako što mu je glava posečena, a njegovi mili drugovi molili su usrdno da poginu pre njega i ne vide njegovu smrt. Ova bitka bila je godine 6897. meseca junija 15. dan. A tada, tada ne beše mesta u celoj toj zemlji gde se nije čuo tužni glas ridanja i vapaj koji se ne može ni sa čime uporediti tako da se vazduh ispunio...“.

Slika
Grb kneza Lazara na spoljnoj priprati glavne crkve Hilandar

Na Kosovu polju: „mučenik Hristov postade veliki knez Lazar“ (Despot Stefan: natpis na stubu mramornom na Kosovu), izborom i opredeljenjem za nebesko ispuni reči Njegove: „Od ove ljubavi nema veće do ako ko položi život za bližnje svoje“. Jn 15;13. Onome koji je učinio izbor dostojan Nebeskog Cara narod nepokolebljivo imenu dodaje - car - i ovenčava ga oreolom svetavštva, a Crkva kanonizuje, već nekoliko godina posle pogibije.
Mirovnim ugovorom sa Turcima omogućen je prenos moštiju kneza Lazara iz Prištine u njegovu zadužbinu, Ravanicu, 1391. godine.
Posle Kosovskog boja Turci su na kratko preuzeli kontrolu nad gradom, ali je brzo vraćen Srbima.

Slika
Pohvala knezu Lazaru Jefimija

Kruševac postaje prestonica vazalne države, kojom upravlja knjeginja Milica, a zatim njen sin Stefan. On nastavlja uspešne napore, osobito posle bitke kod Angore 1402. godine, da Srbiju ojača i ekonomski i kulturno.
Stefan, 1405. godine, premešta prestonicu u Beograd, koji je od 1403. godine počeo da obnavlja i utvrdjuje. Medjutim Kruševac nije gubio na značaju, jer se despot 1413. godine u njemu sastao sa sultanom Mehmedom I. Borbe oko kontrole nad gradom nisu prestajale tokom cele prve polovine XV veka, pa on biva predavan Turcima 1413. (na kratko) i 1427. godine (despot Stefan ga pred kraj života predaje), da bi ga 1437. godine osvojili Madjari. Sporazumom o obnovi despotovine Djurdju Smederevcu je 1444. godine vraćen Kruševac, ali ga Turci i definitivno osvajaju 1454. godine kada ga nazivaju Aladža Hisar tj. Šaren Grad zbog različitosti materijala od koga je tvrdjava izgradjena.
U doba turskog ropstva, grad postepeno gubi svoj značaj i doživljava promenjenu sudbinu. Dobija novo ime - tursko ime: Aladza Hisar (Šareni grad), prema raznobojnim zidovima, crkve i dvora. Jedno vreme je bio i strateški centar za turska osvajanja Evrope.
Za vreme austro-turskog rata 1689. godine Kruševac je doživeo kratkotrajnu slobodu. To se desilo još dva puta u 18. veku: prvi put 1737-1739. godine, a drugi put za vreme Kočine krajine, odnosno austro-turskog rata 1789. godine. Svištovskim mirom ponovo je vraćen Turskoj 1791. godine.
Prvi srpski ustanak predstavlja početak konačnog oslobodjenja grada iz viševekovnog ropstva. Kruševac je oslobodjen 1806. i ostao slobodan do 1809. godine, kada je ponovo zauzet. Godine 1810. ustanici ga opet oslobadjaju, ali 1813. godine, sa propašću ustanka, gubi kratkotrajnu slobodu. Oslobodjen je konačno tek 1833. godine.

Slika
Knez Lazar Djura Jakšić

Po oslobodjenju, počinje nagli razvoj i napredak, za koji grad može da zahvali povoljnom geografskom položaju. Naglo povećanje broja stanovnika, razvoj zanatstva i prva akumulacija kapitala, stvorili su bazu za snažan napredak. Od značajnih datuma u razvoju Kruševca treba pomenuti: 1865. otvorena Gimnazija, 1868. prva apoteka, 1857 prva čitaonica.
Izuzetan dogadjaj krajem 19. veka predstavlja proslava 500-godišnjice kosovske bitke 1889. godine. Tada je, u prisustvu brojnih predstavnika svih jugoslovenskuh i slovenskih zemalja, postavljen kamen temeljac za Spomenik kosovskim junacima.
Balkanski ratovi su snažno odjeknuli u rodoljubivom Kruševcu, koji je na front poslao veći broj svojih mladih gradjana.

Slika
Ostaci Donžon kule

U prvom svetskom ratu, 1915 godine, grad je primio ogroman broj izbeglica i mnoga ministarstva srpske vlade koja su se povukla ispred najezde neprijatelja sa severa. Za vreme okupacije austrijska vojska je u Kruševcu obrazovala vojni sud, koji je osudio na streljanje i vešanje veliki broj rodoljuba.
Grad je oslobodjen u jesen 1918. godine, posle sedmodnevne borbe.
Za vreme drugog svetskog rata Kruševljani su masovno demonstrirali protiv pakta sa Nemačkom 25.
marta. Posle demonstracija, 6. aprila, doživeli su bombardovanje fabrika “Obilićevo“ i “Ravnjaka“.
Za vreme okupacije streljano je mnogo rodoljuba iz Kruševca. Grad je oslobodjen 14. oktobra 1944. godine.


deLuk

_________________
Slika Slika


Vrh
Senka
Post  Tema posta: Re: Varošice i gradovi Srbije kroz vekove  |  Poslato: 13 Mar 2017, 17:10
Korisnikov avatar
Vječita sanjalica
Vječita sanjalica

Pridružio se: 18 Apr 2012, 12:07
Postovi: 43815

OffLine
Prokuplje, prestonica Toplice i nekad centar države Stevana Nemanje

Grad svetog Prokopija

Oko severne strane Hisara reka Toplica teče uzbrdo, a ovaj prirodni fenomen prvi je primetio i zapisao Jovan Cvijić

Slika

Po obilju izvora tople vode, živopisni predeo u zagrljaju Kopaonika, Jastrepca, Radana, Sokolovice, Vidojevice i Pasjače, Južni Sloveni u sedmom veku nazvaše Toplica. I najvećoj reci u svom novom zavičaju, levoj pritoci Južne Morave, dali su ime Toplica. Njene brojne pritoke (Trnavska reka, Tražavačka reka) presecaju brdovite predele što razuđenom topličkom reljefu daje još lepšu sliku.

Prestonica Toplice je Prokuplje. Grad sa oko 40 hiljada stanovnika je razmešten duž obale reke, na 28. kilometru magistralnog puta Niš-Priština. Oko 250 kilometara jugozapadno od Beograda istrajava ovaj bajkoviti kraj sa više od stotinu naselja. U nedrima njegovim, izuzetne civilizacijske domašaje ostvarili su ljudi pre šest milenijuma.

Prvi put se pominje u povelji kneginje Milice Hrebeljanović 1395. godine, kojom ona manastiru Svetog Pantelejmona na Svetoj gori poklanja vinograde i druga dobra u okolini grada "svjatago Prokopija", ali grad na obalama Toplice ima znatno duže pamćenje. Arheološke iskopine i sačuvani istorijski spomenici dokazuju da naselje na mestu današnjeg grada potiče iz praistorijskih vremena.

Veruje se, a o tome je i sve više dokaza, da je ljudski život ovde postojao još u doba neolita. Pronađeni su keramički i drugi predmeti koji pripadaju starčevačkoj i vinčanskoj kulturi. Ime je dobio po svetom Prokopiju, hrišćanskom mučeniku u doba cara Dioklecijana, koji je stradao propovedajući hrišćanstvo. Sveti Prokopije je zaštitnik topličke prestonice podno Hisara. Najstariji hrišćanski hram u Toplici je današnja crkva Svetog Prokopija u Prokuplju. Podignuta je u 10. veku.

Više puta je rušena i zidana, a u njoj su pohranjene mošti svetog Prokopija. Crkveni praznik 21. jul slavi se kao gradska slava Prokuplja.

Sa vrhova Hisara, Borovnjaka, Računkovog brda, Gube i Sokolice puca najlepši vidik na Prokuplje i čitavu Topličku dolinu. A gotovo u celosti brdo Hisar reka Toplica umiva i čini prirodni fenomen epigenium. Oko severne strane Hisara Toplica teče uzbrdo, što je primetio i zapisao čuveni naučnik Jovan Cvijić.

Krajem 12. veka Toplica postaje prestonica srpske države. Stevan Nemanja, Zavidin sin, došao je na očevinu rešen da postavi temelje slobodnoj i samostalnoj srpskoj državi, izgradivši dve crkve i dvor u današnjoj Kuršumliji, Nemanja je odlučio da ovaj grad bude prestonica srpske države. Pod osmanlijskom vlašću grad je dobio ime Urćur.

Slika

Oslobođenje od Turaka dogodilo se 1879. godine. Posle izbijanja Prvog svetskog rata Prokuplje se našlo pod okupacijom bugarskih i austrougarskih snaga, a usled velikog terora od strane okupatora 1917. godine, narod u Toplici diže Toplički ustanak, prvi i jedini takve vrste u svetu, da bi se, potom, živelo životom jedne tipične srpske palanke.

Izrodio je ovaj kraj veliki broj znamenitih ljudi, a za dobar glas Toplice postarali su se i bard srpskog pesništva Rade Drainac, veliko ime našeg slikarstva Boža Ilić, te dr Aleka Savić, Ljubomir Lešanin, Boki Milošević, Ljiljana Dragutinović, Boža Grbić, Žarko Koprivica, Dule Pavlović i mnogi drugi.


glasjavnosti

_________________
Slika Slika


Vrh
Prikaži postove u poslednjih:  Poređaj po  
Pogled za štampu

Ko je OnLine
Korisnici koji su trenutno na forumu: Nema registrovanih korisnika i 12 gostiju
Ne možete postavljati nove teme u ovom forumu
Ne možete odgovarati na teme u ovom forumu
Ne možete monjati vaše postove u ovom forumu
Ne možete brisati vaše postove u ovom forumu
Idi na:   


Obriši sve kolačiće boarda | Tim | Sva vremena su u UTC + 2 sata

Powered by phpBB® Forum Software © phpBB Group
DAJ Glass 2 template created by Dustin Baccetti
Prevod - www.CyberCom.rs
eXTReMe Tracker